پژوهش های میان رشته ای زنان

چکیده این پژوهش با هدف واکاوی بازتاب نگرش‌های معیشتی، فرهنگی و اجتماعی زنان بر سازمان فضایی و الگوهای طراحی مسکن در بافت‌های شهری انجام شده است؛ هدفی که با توجه به نقش پررنگ زنان در تجربه و استفاده روزمره از فضاهای سکونتی و تحولات شتابان در الگوهای زیست شهری، اهمیتی مضاعف می‌یابد. ضرورت انجام این مطالعه از آنجا ناشی می‌شود که بخش زیادی از ادبیات موجود یا صرفاً بر شاخص‌های فنی ـ محیطی و ابعاد کالبدی مسکن تمرکز دارد یا به مطالعات اجتماعی ـ فرهنگی محدود می‌شود، در حالی که فقدان یک رویکرد میان‌رشته‌ای مانع از ارائه راهکارهای جامع و قابل اجرا می‌گردد. در همین راستا، این پژوهش با رویکرد علم‌سنجی و استفاده از داده‌های پایگاه Lens و نرم‌افزار VOSviewer (نسخه 1.6.20) تلاش کرده است تا با ترسیم نقشه دانش و بررسی روندهای موجود، خلأهای پژوهشی را شناسایی و راهکارهای مؤثر برای رفع آنها ارائه کند. برای تحلیل ساختار و محتوای ادبیات، مجموعه‌ای از بررسی‌ها شامل تحلیل شبکه هم‌نویسندگی به منظور شناسایی الگوهای همکاری و نویسندگان کلیدی، تحلیل شبکه هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها برای ترسیم میدان‌های معنایی و استخراج خوشه‌های شش‌گانه شامل مسکن، کیفیت زندگی، توسعه پایدار، میراث فرهنگی، تاب‌آوری شهری و تغییرات اقلیمی، تحلیل استنادی جهت تعیین مقالات اثرگذار و خوشه‌بندی موضوعی، و تحلیل ارتباطات کتاب‌شناختی برای آشکارسازی ساختار شبکه و فاصله میان خوشه‌های اجتماعی ـ فرهنگی و فنی ـ محیطی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که خوشه‌های مفهومی موجود عمدتاً به‌طور موازی و با ارتباطات محدود فعالیت می‌کنند، در حالی که گره‌های مرکزی همچون خوشه «پایداری» نقش مهمی در برقراری پیوند میان حوزه‌های متفاوت دارند. همچنین کمبود پژوهش‌های بومی و فقدان چارچوب‌های تحلیلی تلفیقی از مهم‌ترین خلأهای موجود به شمار می‌رود. نتایج این مطالعه تأکید دارد که فرصت قابل توجهی برای توسعه مدل‌های میان‌رشته‌ای وجود دارد که نگرش‌های زنان را با تحلیل‌های کمی محیطی ـ اقلیمی ادغام کرده و مسیر همگرایی مطالعات فرهنگی ـ اجتماعی و فنی ـ محیطی را هموار می‌سازد؛ مسیری که می‌تواند به ارتقای مبانی نظری و ارائه راهبردهای عملی برای طراحی مسکن شهری پایدار و انسان‌محور منجر شود.