ابعاد و پیامدهای تکلیف‌گرایی زنان در دیدگاه امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، فارس، ایران. (نویسنده مسئول)

10.22034/jwir.2024.725792
چکیده
تلازم «حق» و «تکلیف» انسانی از بنیادی‌ترین موضوعات مکاتب فکری بشری بوده و هر مکتب فکری می‌کوشد با ترسیم نظام دانایی، پاسخی شایسته به این مهم بدهد. در منظومه فکری امام خمینی به‌عنوان رهبری انقلاب، مسئله تکلیف‌گرایی مبنای عمل‌گرایی قرارگرفته و سعادت و شقاوت جامعه انسانی درگرو عمل به وظیفه و تکلیف است. ایشان به‌صورت ویژه به مسئله تکلیف‌گرایی زنان پرداخته و زمینه‌ها و ابعاد مختلف آن را مطرح نموده‌اند. با توّجه به جایگاه و هویت زن در اندیشه بنیان‌گذار انقلاب اسلامی، شعاع تکلیف‌گرایی زنان در زوایای علم‌اندوزی آنان چنان برجسته است که ایشان بانوان را به‌عنوان احیاگران فکر و اندیشه معرفی نموده است. (مسئله) در نگاه تکلیف‌گرایانه امام، زنان انسان‌ساز اگر از جامعه بشری و ملت‌ها گرفته شود، ملت‌ها به شکست و انحطاط کشیده می‌شوند. درنتیجه لازمه تحقق سعادت جامعه زنان انقلاب اسلامی، شناخت ابعاد و پیامدهای تکلیف‌گرایی زنان در اندیشه رهبری به‌عنوان یک رکن مهم جامعه، دارای اهمیت است. این مقاله می‌کوشد به تبیین ابعاد و پیامدهای تکلیف گرایی زنان در اندیشه رهبری بنیان‌گذار انقلاب اسلامی بپردازد. نظر به اهمیت این موضوع، این پ‍ژوهش با روش هرمنوتیک متن محور (روش)، درصدد پاسخ به این پرسش است: «ابعاد و پیامدهای تکلیف‌گرایی زنان در اندیشه رهبری بنیان‌گذار انقلاب اسلامی چیست؟»(سؤال) یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که تکلیف‌گرایی زنان بر بنیان‌های اندیشه هفت‌گانه امام «تکلیف به مثابه منشأ عمل»، «تکلیف یک امر همگانی»، «محدوده تکلیف، توان انسان»، «درونی و عقلانی بودن احساس تکلیف»، «شرعی بودن امر تکلیف»، «پیروزی مطلق در عمل به تکلیف»، «واجب بودن ادای تکلیف» استوار شده است. لذا، ابعاد تکلیف گرایی زنان در اندیشه رهبری انقلاب متشکل از ارکان عبادی، خانواده، اقتصادی، سیاسی و علمی است و همچنین، پیامدهای تکلیف گرایی زنان در بعد فردی، انسان‌سازی و در بعد جمعی، جامعه‌سازی بر اساس مکتب پاک محمّدی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Dimensions and Consequences of Women's Duty-Orientedness in the View of Imam Khomeini (RA)

نویسندگان English

Maliha Haji Hassan 1
Mehdi Naderi 2
1 PhD student in Political Studies of the Islamic Revolution, Shahed University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Fars, Iran. (Corresponding Author)
چکیده English

The synthesis of human "rights" and "duties" constitutes one of the most fundamental issues of human intellectual traditions, each striving to provide a coherent response through the establishment of a knowledgeable system. Within the intellectual framework of Imam Khomeini (RA) as the leader of the revolution, the concept of duty orientation forms the basis of pragmatism action, where societal happiness and prosperity hinge upon fulfilling one's duties. Specifically addressing the issue of women's duty orientation, he highlighted its various dimensions and implications. Given the pivotal role and identity of women in the ideology of the Islamic Revolution's founder, their duty orientation radiates prominently within their intellectual endeavors, portraying them as catalysts for the revival of thought and ideology. In Imam's task-oriented perspective removing women, who are creators of humanity, from human societies and nations, would lead to societal decline and failure. Therefore, understanding the dimensions and consequences of women's duty orientation in leadership thought is crucial for achieving societal happiness within the Islamic Revolution. This article aims to elucidate these dimensions and consequences in the framework of Imam Khomeini's leadership thought using a hermeneutic text-centered approach. The research seeks to answer the question: "What are the dimensions and consequences of women's duty orientation in the leadership thought of the founder of the Islamic Revolution?" The findings of the research indicate that women's commitment is anchored in the Imam's sevenfold thought: "Duty as the origin of action", "Duty is a universal matter", "The scope of duty and human capability", "The internal and rational aspects of duty", " The legitimacy of Islamic duty "Achieving absolute victory through fulfilling duty," and "The obligatory nature of duty". Therefore, the dimensions of women's responsibilities in the leadership thought of the revolution encompass religious, familial, economic, political, and scientific domains. Furthermore, the consequences of women's responsibilities in individual empowerment and societal cohesion, are grounded in the sacred teachings of Muhammad.

کلیدواژه‌ها English

Leadership of the Islamic Revolution's founder
women's Duty Orientation
Dimensions of Women's Duty
knowledge system of women
1-    قرآن کریم.
2-    نهج‌البلاغه.
3-    احمدی طباطبایی، سید محمدرضا(1387). اخلاق و سیاست رویکردی اسلامی و تطبیقی. تهران: امام صادق .
4-    امام خمینی، روح‌الله(1387). وصیت‌نامه امام خمینی. تهران: نشر فردوس.
5-    امام خمینی، روح‌الله(1395). جایگاه زن در اندیشه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام.
6-    توحیدفام، محمد؛ و عیسی‌وند، لیلا(1389). فمینیسم و دموکراسی در گذر تاریخ. مطالعات روابط بین‌الملل، 3(13)، 25-56.
7-    جمشیدی، محمدحسین(1384). اندیشه سیاسی امام خمینی. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
8-    جوادی آملی، عبدالله(1385). حق و تکلیف در اسلام. قم: نشر اسرا.
9-    حاجی‌حسن، ملیحه(1396). مطالعه‌ی نقش و ابعاد رهبری امام خمینی در فرآیند انقلاب اسلامی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی انقلاب اسلامی، دانشگاه شاهد.
10-    حریری، نجلا(1385). اصول و روش‌های پژوهش کیفی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
11-    دباغ، سروش(1388). فضیلت‌گرایی در دیانت نتیجه‌گرایی در سیاست. روزنامه اعتماد، 27/01/1388.
12-    سید امامی، کاووس(1391). پژوهش در علوم سیاسی (رویکردهای اثبات‌گرا، تفسیری، و انتقادی. تهران: دانشگاه امام صادق و پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم.
13-    طغری‌نگار، حسن(1389). حقوق سیاسی - اجتماعی زنان قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
14-    عارفی‌گوران، اسماعیل؛ و حاجی‌حسن، ملیحه(1398). چرایی علم‌اندوزی زنان مسلمان در عصر تمدن نوین اسلامی. هشتمین همایش الگوی اسلامی ایران پیشرفت، 2008-2026.
15-    قزوینی، سید محمدکاظم(1389). زینب کبری از ولادت تا شهادت. ترجمه کاظم حاتمی طبری. قم: انتشارات همگرا.
16-    کانت، ایمانوئل(1378). فلسفه اخلاق کانت. ترجمه منوچهر صانعی دره بیدی. تهران: انتشارات نقش و نگار.
17-    کریمی‌نیا، محمدمهدی؛ جعفری، اکرم؛ بنواری، نسترن؛ و انصاری مقدم، مجتبی(1400). بازکاوی تطبیقی جایگاه زن در اندیشه امام خمینی و مقام معظم رهبری. پیشرفت‌های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش، 4(36)، 172-187.
18-    لاهیجی، حکیم فیاض(1372). گوهر مراد. تهران: وزارت ارشاد.
19-    مجلسی، محمدباقر(1373). بحارالانوار. تهران: مکتبه الاسلامیه.
20-    محمودی، سید علی(1383). فلسفه سیاسی کانت. تهران: نگاه معاصر.
21-    مک‌ناب، دیوید ای(1394). روش تحقیق در علوم سیاسی (رویکرد کیفی و کمی). ترجمه معاون پژوهش و تولید علم. تهران: دانشکده اطلاعات.
22-    میرمؤمنی، زهرا سادات(1394). نقد جنبش فمینیسم و پیامدهای آن. پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده، 2، 140-157.
23-    نادری، مهدی؛ و حاجی‌حسن، ملیحه(1395). ابعاد نظری و عملی تکلیف‌گرایی در اندیشه سیاسی امام خمینی. فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، 10(37)، 95-116.
24-    هزاوه‌ای، سید مرتضی؛ و سلطانی بیرامی، سکینه(1394). بررسی جایگاه اصل تکلیف‌گرای در اندیشه سیاسی امام خمینی. فصلنامه انقلاب اسلامی، 12(42)، 81-98.
25-    امام خمینی، روح‌الله(1393). جایگاه زن در اندیشه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام.
26-    پولادی، کمال(1383). تاریخ اندیشه سیاسی در غرب ازماکیاولی تامارکس. تهران: مرکز.
27-    جوادی آملی، عبدالله(1398). زن‌ در آیینه‌ جلال‌ و جمال‌. تهران: نشر فرهنگی‌ رجاء.
28-    مجلسی، محمدباقر(1373). بحارالانوار. تهران: مکتبه الاسلامیه.