بازشناسی رویکرد دینی درزمینه اشتغال زنان در ایران : چالش ها ، فرصت ها و الزامات سیاستی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری جمعیت شناسی، استادیار گروه اقتصاد جمعیت و سرمایه انسانی، موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور، تهران، ایران

10.52547/.2.1.35
چکیده
اشتغال زنان، همیشه از ابعاد گوناگون مورد بحث بوده است. ایجاد پاردوکس در زمینه اشتغال زنان، اندیشه وران حوزه های اقتصادی، اجتماعی، اخلاقی و دینی را با پرسش هایی روبه رو کرده است. خط استدلال این مقاله این است که ببینیم رویکرد اسلام نسبت به اشتغال زنان چیست؟ موانع و چالش های فراروی مسأله اشتغال زنان دریک جامعه اسلامی کدام است؟ این پژوهش تلاش نموده به روش اسنادی و از نوع مطالعه اکتشافی، با مرور سیستماتیک مطالعات انجام شده دراین زمینه و ملاحظات نظری برگرفته شده از دیدگاه اسلام، به تحلیل وضعیت اقتصادی و معیشتی زنان با تأکید بر انطباق آن بر آموزه های اصیل دینی درکشور اسلامی ایران بپردازد که هدف اصلی آن را شکل می دهد. یافته ها نشان داد دین اسلام با اینکه اصل استقلال اقتصادی را برای زنان قائل شده، یعنی زنان هم مالک کار و تولید خود بوده و هم هیچ‌گونه مسئولیتی در برابر اقتصاد خانواده ندارند، اما درشرایط واگذاری کار به زنان در اسلام، مصلحت جامعه، خانواده و شرایط و مسائل فردی را هم مدنظر داشته، که ‌این محدودیت‌هایی را برای کار زنان بوجود می آورد. شواهد جمعیت شناختی نشان می دهد میزان مشارکت اقتصادی زنان از93/12 درصد در سرشماری 1355به 16درصد درسرشماری 1395 افزایش یافته که مبین تغییر و تکامل مشارکت زنان دراقتصاد اسلامی، تغییر هویت فردی و اجتماعی آنان است. افزایش تعداد فارغ التحصیلان زن در دوره‌های آموزش عالی، افزایش اشتغال زنان در بخش های مختلف اقتصادی و افزایش میزان فعالیت زنان در بخش های مدیریتی نسبت به دهه های گذشته حکایت از رشد قابل توجهی دارد. با این وجود، عدم فرصت و امکانات برابر با مردان دریافتن شغل، سطح دستمزد پایین تر نسبت به مردان و میزان بیکاری زنان به ویژه در سطوح آموزش عالی، وجود برخی محدودیت های اجتماعی و فرهنگی برای اشتغال زنان، طرز تلقی و نگرش نادرست جامعه نسبت به شایستگی زنان در مشاغل مختلف، گسترش نابرابری جنسیتی در دسترسی به منابع و به دنبال آن افزایش آسیب ها به لحاظ عدم آمادگی و پذیرش جامعه از بعد امنیت اجتماعی برای زنان در عرصه فعالیت اقتصادی، از مهم ترین دغدغه ها و چالش های اساسی اشتغال زنان در کشور اسلامی ایران است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Recognition of the religious approach in the field of women's employment in Iran: challenges, opportunities and Policy options

نویسنده English

Nader Moti Haghshenas
PhD in Demography, Assistant Professor, Department of Population Economics and Human Capital, Institute for Comprehensive and Specialized Population Studies and Management, Tehran, Iran
چکیده English

Women's employment has always been discussed in various dimensions. The creation of paradox in the field of women's employment has raised questions among thinkers in the economic, social, moral, and religious spheres. The argument of this article is to see what is Islam's approach to women's employment? What are the obstacles and challenges facing the issue of women's employment in an Islamic society? This research has tried to analyze the economic and living conditions of women by documenting the systematic and exploratory study by reviewing the systematic studies conducted in this field and the theoretical considerations taken from the Islamic point of view, emphasizing its adaptation to the original religious teachings in Islamic Iran. Pay attention to the main purpose. The findings show that although Islam has given women the principle of economic independence, women are both the owners of their labor and production and have no responsibility for the family's economy, but in the context of handing over labor to women in Islam, the interests of society, the family It also takes into account individual circumstances and issues, which create limitations for women's work. Certificates of cognitive population show that women's economic participation has increased from 12.93 percent in the 1976 census to 16 percent in the 2016 census, indicating a change in the participation of women in the Islamic economy, a change in their personal and social identities. An increase in the number of female graduates, women’s employment in different economic sectors and increase in women's activity in management sectors compared to previous decades indicate a significant growth. However, the lack of equal opportunities in favor to men to find jobs, lower wages than men and the unemployment rate of women, especially in higher education, the existence of some social and cultural restrictions on women's employment, attitudes and misconceptions. Compared to the competence of women in various jobs, the expansion of gender inequality in access to resources and the consequent increase in harm due to the lack of readiness and recognition of society are the main concern and challenge of women's employment in the Islamic Republic of Iran.

کلیدواژه‌ها English

Islam
Women's Employment
Opportunities and Policy Options
1-    ایران‌نژاد پاریزی، م.، و ساسان گهر، پ. (1375). سازمان و مدیریت: از تئوری تا عمل، چاپ سوم. تهران: مؤسسه بانکداری ایران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
2-    الوانی، م. و ضرغامی‌فرد، م. (1380). نقش زنان در توسعه، تدبیر، 113.
3-    بانکی‌پور‌فرد، ا. (1381). آیینه زن: مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، قم، کتاب طه.
4-    بحرینی، م.، و العبدالخانی، س. (1394). جایگاه اشتغال زنان از نظر اسلام. پژوهش‌نامه اسلامی زنان و خانواده، 3(2)، 119-137. 
5-    برایسون، ج. (1369). فرآیند برنامه‌ریزی استراتژیک برای سازمان‌های دولتی و غیرانتقاعی.ترجمه منوریان، ع.. جلد 10. تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی. 
6-    بیلو، پ.، آکامب، ب.، و موریسی، ج. (1376). راهنمای اجرایی برنامه‌ریزی استراتژیک. ترجمه شریفی کلویی، م. تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران. 
7-    خمینی، ر. (1374). سیمای زن در کلام امام خمینی. تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. 
8-    خمینی، ر. (1363). کلام امام. تهران، امیرکبیر.
9-    خمینی، ر. (1378). صحیفه امام. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران.
10-    زراءنـژاد، م.، و منتظـر حجـت، ا. (1384). نگـاهی بـه مشـارکت اقتصـادی زنـان در ایـران. 
11-    سازمان تأمین اجتماعی. (1397). آمار زنان تحت پوشش بیمه سازمان تأمین اجتماعی، تهران. 
12-    سلیمانی، م. (1390). اسلام و اشتغال زنان. پژوهش‌نامه اسلامی زنان و خانواده پژوهش‌گاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، انتشارات طهورا، سال چهارم، شماره 8.
13-    سرمد، ز.، بازرگان، ع.، و حجازی، ا. (1378). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، تهران: انتشارات آگاه. چاپ دوم.
14-    کاظمی‌پور، ش. (1385). تحولات اخیر و آینده وضعیت اشتغال و بیکاری در ایران با تأکید بر وضعیت اشتغال زنان. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران،1(1)، 20-42.
15-    کمایی، م. (1387). تکامل کمی و کیفی مشارکت زنان در اقتصاد ایران، سرمایه، شماره 818؛
16-    کریمی، ز. (1381). سهم زنان در بازارکار ایران. اطلاعات سیاسی - اقتصادی، 16(18-179)، 219-208.
17-    کولایی، ا.، و حافظیان، م. (1385). نقش زنان در توسعه کشورهای اسلامی. پژوهش زنان، 4(1 و 2)، 33-60.
18-    مرکز آمار ایران، (95-1335)، سرشماری عمومی نفوس و مسکن، تهران، انتشارات مرکز آمار ایران.
19-    محمدی صیفار، م. (1385). مشارکت اجتماعی زنان از نظر حضرت امام خمینی، پگاه حوزه، شماره 182؛
20-    مطیع حق‌شناس، ن. (1392). تأثیر تحولات ساختار جمعیتی بر عرضه نیروی انسانی و وضع فعالیت اقتصادی در ایران و آینده‌نگری آن تا افق 404. فصل‌نامه مطالعات جمعیتی، 2، 89-116.
21-    میرزایی، م.، و مطیع حق‌شناس، ن. (1397). عوامل مؤثر بر تمایل به تغییر شغلی دانش‌آموختگان آموزش عالی در ایران با تأکید بر ساختار سنی جمعیت، 94-1384. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 24، 107-69.
22-    مصطفوی، ف. ، شریعتی سبزواری، م.، و جعفری ورامینی، ف. (1393). زن از منظر اسلام، قم. انتشارات بوستان کتاب قم.
23-    معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، (1396)، معاونت بررسی‌های راهبردی، گزارش وضعیت زنان و خانواده در آیینه آمار طی سال‌های 95-1390، تهران.
24-    نوروزی، ل. (1383 ). تفاوت‌های جنسیتی در ساختار شغلی. پژوهش زنان، 2(1)، 165-178.