بررسی رابطۀ نفوذپذیری و حضور زنان در شهرک‌های مسکونی (نمونه موردی: شهرک مسکونی هزار دستگاه و دولت‌آباد تهران)

خدادادی آق قلعه, فاطمه; عسگری, علی

بررسی رابطۀ نفوذپذیری و حضور زنان در شهرک‌های مسکونی (نمونه موردی: شهرک مسکونی هزار دستگاه و دولت‌آباد تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

فاطمه خدادادی آق قلعه ¹

علی عسگری ²

¹ دانشجوی دکتری معماری،گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

² استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد شهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

یکی از اصلی ترین نیازهای زنان در جامعه که نیمی از جمعیت جهان را به خود اختصاص می‌دهند، حضور همراه با امنیت در فضاهای شهری می‌باشد. در این راستا بهبود کیفیت‌ فضاهای شهری جهت حضور همه افراد جامعه به‌خصوص زنان از اهمیت شایانی برخوردار است. لذا یکی از مهم‌ترین عواملی که تداوم حضور بانوان در فضاهای شهری را امکان می‌بخشد، نفوذپذیری فضاهای شهری می‌باشد. بهبود کیفیت نفوذپذیری فضاهای شهری، موجب ارتقاء امنیت و به‌تبع آن حضور پذیری گسترده‌تری را نیز درپی خواهد داشت و درنهایت منجر به برقراری تعاملات اجتماعی در حوزه همگانی خواهد گشت. طرح پژوهش حاضر بر پایه روش همبستگی و بر پایه مقیاس مرکب مشاهده و مناظره، جهت درک رابطه میان حضور زنان و امنیت متأثر از نفوذپذیری شهرک‌های مسکونی دولت‌آباد و هزار دستگاه تهران استفاده گردیده است. در این راستا براساس فرمول کوکران، گروه هایی از زنان ساکن در شهرک های مسکونی هزار دستگاه و دولت آباد با شرط حداقل سکونت در نمونه گیری تصادفی پیمایش این پژوهش شرکت داده شده و داده های و روابط متغیرها به کمک نرم افزار آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج به‌دست‌آمده در این پژوهش نشان می‌دهد که ساکنان شهرک مسکونی هزار دستگاه نسبت به ساکنان شهرک مسکونی دولت‌آباد به‌طور معنی‌داری نفوذپذیری بالاتری را در فضاهای عمومی شهرک تجربه می کنند و احساس امنیت در بین ساکنان شهرک مسکونی هزار دستگاه 2/52 درصد در مقایسه با ساکنان شهرک مسکونی دولت‌آباد 37 درصد می‌باشد. هم چنین در بررسی رابطه میان امنیت متأثر از نفوذپذیری و حضور زنان، عواملی نظیر کنترل و دسترسی بصری و خوانایی در مرتبه نخست و سپس یکپارچگی فضایی از اهمیت بسیاری برخوردار می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

امنیت

حضور زنان

نفوذپذیری

خوانایی

شهرک مسکونی

هزار دستگاه

دولت‌آباد

20.1001.1.27831175.1400.3.1.3.2

عنوان مقاله English

Relationship between Permeability and the Presence of Women in Residential Towns (Case Study: Hezar Dastgah and Dowlatabad Residential Towns, Tehran)

نویسندگان English

Fatemeh Khodadadi Aq Qaleh ¹

Ali Asgari ²

¹ PhD student in Architecture, Department of Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

² Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Shahr-e-Quds Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

چکیده English

Women constitute half of the global population. Currently, one of the main needs of females in society is to be present in urban spaces with security. In this regard, it is of great importance to improve the quality of urban spaces for the presence of all members of society, especially women. Therefore, the permeability of urban spaces is one of the most important factors enabling the continuous presence of women in urban spaces. Enhancing the permeability of urban spaces will improve security, thereby leading to the significant presence and the establishment of social interactions in the public area. The present research is a descriptive-analytical study carried out to understand the relationship between the presence of women and security provided by permeability in Dowlat Abad and Hezar Dastgah residential towns in Tehran. To this end, 309 women live in Hezar Dastgah residential town, and 289 women live in Dowlat Abad residential town. Those who have had a residency history of at least two years are randomly selected (the sample size was estimated using Cochran's formula), and obtained data are analyzed using SPSS 22 software. The results indicate that the residents of Hezardastgah residential town experience significantly higher permeability in the public spaces compared to those of Dowlat Abad residential town. While about 52.2% of the residents of Hezar Dastgah residential town have the feeling of security, 37% of the residents in Dowlat Abad residential town have this feeling. Moreover, examining the relationship between security provided by permeability and the presence of women indicates that factors such as visual control and accessibility and legibility are the most important factors playing a role in providing security, followed by spatial integrity.

کلیدواژه‌ها English

Security

presence of women

permeability

readability

residential town

Hezar Dastakh

Dolatabad

1- استاد غفاری، ص. (1395). بازآفرینی شهری خوانایی - محور، رویکردی به تجدید حیات شکلی و محتوایی ساخت اصلی. فصلنامه علمی و پژوهشی مطالعات شهری، 4(17)، 29-40.
2- امین‌زاده گوهرریزی، ب.، و بدر، س. (1390). تحلیل شاخص‌های نفوذپذیری در بافت‌های شهری. فصلنامه هویت شهر، 6(12)، 39-48.
3- بتنلی، ای ین. (1398). محیط‌های پاسخده: کتابی راهنما برای طراحان. ترجمه بهزادفر، م. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.
4- بحرینی، ح. (1385). فرآیند طراحی شهری. تهران» انتشارات دانشگاه تهران.
5- بل. س.، و ریسمانچیان. ا. (1390). بررسی جدا افتادگی فضایی بافت‌های فرسوده در ساختار شهر تهران به روش چیدمان فضا. فصلنامه‌ی باغ نظر، 8(17)، 69-80.
6- ﺑﻬﺮاﻣﯽ، ف.، ﻣﺴﺘﻮﻓﯽ اﻟﻤﻤﺎﻟﮑﯽ، ر.، و ﺳﺮاﺋﯽ، م. (1396). ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻧﻘﺶ ﺷﺎﺧﺺ‌ﻫﺎی ﮐﺎﻟﺒﺪی در راﺳﺘﺎی ارﺗﻘﺎی اﻣﻨﯿﺖ ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺑﺎ روﯾﮑﺮد CPTED؛ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی: ﺑﺎﻓﺖ ﻓﺮﺳﻮده ﻣﺤﻠﻪ زﯾﻨﺒﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن. ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻀﺎی ﺷﻬﺮی، 4(1)، 1-21.
7- بیرانوند زاده، م.، ابدالی، ی.، و مومنی چلکی، م. (1398). بررسی احساس امنیت زنان در فضاهای شهری (مطالعه موردی: پارک بعثت منطقه 16 شهرداری تهران). نشریه جغرافیا و روابط انسانی، 2(5)، 308-321.
8- تیبالدز، ف. (1388). شهرهای انسان‌محور: بهبود محیط شهری در شهرهای بزرگ و کوچک. ترجمه لقایی، ح.، و جدلی، ف. تهران: دانشگاه تهران.
9- جیکوبز، ج. (1386). مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی، ترجمه پارسی، ح.، و افلاطونی، آ. تهران: دانشگاه تهران.
10- حقی، م.، و ایزدی، م. (1394). ارتقای احساس امنیت در فضاهای عمومی با بهره‌گیری از طراحی شهری نمونه مطالعه: میدان امام شهر همدان. نشریه هنرهای زیبا، 20(2)، 5-12.
11- حقیقت، م.، و میرابوالقاسمی بهابادی، م. (1396). امنیت و حقوق شهروندی زنان در فضاهای شهری با رویکرد CPTED مورد: خیابان و پیاده راه. نشریه پژوهشهای مکانی – فضایی، 2.
12- رحمتی، م.، عسگری، ع.، کمونه، ز.، و شایانفر، س. (1400). بازشناسی عوامل مؤثر بر خوانایی بانوان از فضای شهری (نمونه موردی: شهرک اکباتان تهران). پژوهش‌های میان‌رشته‌ای زنان، 2(2)، 7-27.
13- شکربیگی، ع.، و رادین، پ. (1395). بررسی عوامل مرتبط با احساس ناامنی اجتماعی زنان در فضاهای شهری (با تاکید بر ویژگیهای کالبدی شهری). مطالعات اجتماعی روان شناختی زنان، 14(2)، 87-126.
14- ﻗﺎﺳﻤﯽ، ر.، ﺿﺮﻏﺎم ﭘﻮر، ا.، و ﻫﺎﺷﻤﯽ، ز. (1397). ارزﯾﺎﺑﯽ ﻧﻘﺶ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ اﺣﺴﺎس اﻣﻨﯿﺖ زﻧﺎن در ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎی ﺷﻬﺮی؛ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی: ﻣﻨﻄﻘﻪ 11 ﺗﻬﺮان. ﺷﻬﺮ اﯾﻤﻦ، 1(4)، 1-15.
15- کیایی، م.، پیوسته‌گر، ی.، حیدری، ع. (1396). بررسی کیفیت نفوذپذیری لبه بر تأمین امنیت فضا (نمونه موردی: تحلیل فضایی ساختار تیمچه در بازارهای سنتی ایران). نشریه هنرهای زیبا، 23(1)، 41-54.
16- گلچین، م.، و مفاخری، ص. (1396). خوانایی محیطی و حضور شهروندان در فضاهای عمومی شهر تهران. نشریه مطالعات جامعه شناختی شهری، 7(22)، 23-46.
17- لینچ، ک. (1372). سیمای شهر ، ترجمه مزینی، م. انتشارات دانشگاه تهران
18- لینچ، ک. (1391). تئوری شکل شهر. ترجمه بحرینی، ح. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
19- محمودی نژاد. ه.، آجو،. س.، تقوایی، ع.، و انصاری، م. (1386). جلوگیری از طراحی شهری از طریق طراحی محیطی. فصلنامه‌ی معماری ایران، 29 و 30، 90-98.
20- مدنی پور. ع. (1379). طراحی فضای شهری: نگرشی بر فرآیندی اجتماعی و مکانی. ترجمه مرتضایی، ف. شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
21- مدنی پور، ع. (1389). فضاهای عمومی و خصوصی شهر. ترجمه نوریان، ف. تهران: شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری.
22- نیومن، ا. (1394). خلق فضای قابل دفاع. ترجمه رواقی، ف.، و صابر، ک. تهران: انتشارات طحـان‌، هله.
23- Fisher, B . Nasar, JL. (1992). Fear in relation to three site features: Prospect, refuge and escape. Environment and Behavior, 24, 35-62
24- Kim, J. (2019). Designing multiple urban space: an actor-network theory analysis on multiplicity and stability of public space. Journal of Urban Design, 24(2), 249-268.
25- Mihinjac, M., & Saville, G. (2019). Third-generation crime prevention through environmental design (CPTED). Social Sciences, 8(6), 182.
26- Peponis, J., Zimring, C.,Choi, Y. K. (1990). "Finding the building in wayfinding." Environment and
Behavior 22: 590-555.
27- Schulz, C. N. (1988). Architecture: Meaning and Place. New York: Electa/Rizzol.
28- Stamps III, A. E. (2005). Visual permeability, locomotive permeability, safety, and enclosure. Environment and behavior, 37(5), 587-619.
29- Weisman, J. (1981). Evaluating architectural legibility: Way-finding in the built environment. Environment and behavior, 13(2), 189-204.
30- Wessel, G., Unruh, E., Chang, R., & Sauda, E. (2009). Urban user interface: Urban legibility reconsidered. Southwest ACSA Proceedings, 182-187..
31- Yaski, O., Portugali, J., & Eilam, D. (2012). Traveling in the dark: the legibility of a regular and predictable structure of the environment extends beyond its borders. Behavioural brain research, 229(1), 74-81.